|
Glosariusz k - o |
||
| << indeks haseł | ||
kangjur (tyb.) {bka' 'gyur}, w większości dialektów czyta się kandziur, w sanskrycie tripitaka, dosł. "przełożona mowa" - przełożony na język tybetański zbiór wszystkich nauk, wygłoszonych przez samego Buddę Siakjamuniego. W Tybecie znane było kilka edycji tego najważniejszego zbioru świętych tekstów buddyjskich. Niektóre dzieliły się na 108, a inne na 104 lub 111 tomów. Nauki te zawierają trzy zasadnicze grupy tekstów: 1) sutrantę (zbiór sutr), czyli dysputy Buddy z uczniami, przedstawiające wiele tematów filozoficznych i praktycznych, 2) abhidharmę, zajmującą się w dużej mierze analizą procesów postrzegania, a także obejmującą nauki o kosmologii, 3) winaję, będącą szczegółową analizą zagadnień etycznych, a w szczególności reguł mnisich. Ze względu na ten podział, obejmujący trzy grupy, sanskrycki oryginał tego kanonu nazywa się tripitaką, czyli "trzema koszami". Niektórzy ze zbioru sutr wyodrębniają tantry jako osobną, czwartą grupę. Ogólnie mówi się, że nauki sutr przeciwdziałają truciźnie gniewu, nauki abhidharmy są lekarstwem na głupotę, winaja na pożądanie, a nauki zawarte w tantrach pokonują wszystkie trucizny umysłu jednocześnie. Kangjur wraz z tengjurem stanowią podstawowy kanon buddyzmu tybetańskiego. |
||
| Kham - {khams} prowincja we Wschodnim Tybecie |
||
| kham {khams} 1) sanskr. [dhatu] element, natura, zdolność, własność, składnik, syn.: {dngos po'i gnas tshul}, {ngo bo}, {rigs}, {bde bar gshes pa'i snying po}. Na przykład: {kham} ognia jest gorąco. {dbyings} wody jest bycie mokrym. syn. {'byung ba), {rang bzhin}. 2) potencjał, nasienie, syn. {rgyu}, {sa bon}. 3) ezgystencjonalność, elementy naszego doświadczania świata, charakter, natura, naturalny temperament, skłonność, dyspozycja, zdolność. 4) organy ciała, pola postrzegania zmysłów, sfera postrzegania. 5) Natura Buddy, syn. {snying po}. 6) dziedzina, sfera, region, dominium, płaszczyzna, pole, świat, obszar, przestrzeń. 7) konstytucja fizyczna, stan zdrowia. 8) dominium, królestwo, cesarstwo, terytorium, kraj. 9) nasienie, esencja. 10) fortyfikacja. 11) apetyt. 12) typy, rodzaje. 13) subtelna natura, składniki, 14) sześć elementów: ziemia, woda, ogień, powietrze, przestrzeń i umysł. 15) prowincja we Wschodnim Tybecie |
||
| khandro lub kandro - zobacz Dakini | ||
| lo łur { } /ang. extrinsic/ powierzchowny, tymczasowy, przydany, przypadkowy, uboczny, dołączony, nabyty, nie będący wrodzoną cechą danej rzeczy |
||
| long {klong} 1) sfera, przestrzeń, rozległość, w przestrzeni, wielka rozległość; {go long na} - po środku/w wielkiej przestrzeni; 2) miesjce, kraina, rozpiętość, zakres; 3) kula, macica, piłka, kłębek; 4) ogromny, rozległy; 5) środek, centrum; 6) masa, cielsko; 7) fala; 8) mieszać, zamieszać; 9) skrót od {klond sde}; |
||
| łang lub łang kur - zobacz abhiszeka | ||
| mahajana (sanskr.), tyb. tekpa cienpo {theg pa chen po} wielki pojazd lub wielka ścieżka, nazywana również ścieżką Bodhisattwy. Jest to zbiór nauk Buddy, wyjaśniających filozoficzne podstawy, sposób praktykowania ścieżki oraz owoc praktyki, przeznaczonych dla tych, którzy pragną przynieść wyzwolenie z cierpienia wszystkim czującym istotom. Ponieważ pragnienie wyzwolenia rozciąga się na wszystkie istoty, dlatego określa się tę ścieżkę jako "wielką". Dzięki praktyce mahajany oczyszcza się zarówno emocjonalne zaciemnienia, jak i subtelne zaciemnienia niewiedzy i dzięki temu praktykujący dochodzi u kresu swej ścieżki do pełnego stanu Buddy, urzeczywistnia trzy Kaje. Nauki mahajany opierają się na tzw. "Drugim Obrocie Kołem Dharmy", czyli drugim cyklu nauczania Buddy Siakjamuniego. Co do poglądów, podkreśla się tutaj, że aby pokonać przyczyny cierpienia, należy zrozumieć zarówno pustkę własnego "ja", jak i pustkę wszystkich postrzegalnych zjawisk. W praktyce medytacji łączy się rozwijanie bezstronnego i nieograniczonego współczucia ze zrozumieniem pustki wszystkich zjawisk. Działanie Bodhisattwy, to praca dla pożytku wszystkich istot. Poglądy, medytacja i działanie Bodhisattwy nie stoją w sprzeczności z hinajaną. Bodhisattwa stosuje wszystkie aspekty małego pojazdu, ale dzięki współczuciu i głębszemu rozumieniu pustki wykracza daleko poza zasięg ścieżki hinajany. |
||
| mandala tyb. kjil kor {dkyil 'khor} znaczy dosłownie "centrum i to, co wokół". Używa się tego terminu w różnych znaczeniach: - Najczęściej określenie "mandala" stosuje się w odniesieniu do czystych mandal, to znaczy mandal Buddów. W praktykach wadżrajany obiekt medytacji często stanowi mandala, w której centrum znajduje się główny Budda, otoczony innymi Buddami i Bodhisattwami. Od imienia centralnego Buddy pochodzi nazwa danej mandali, np. mandala Buddy Medycyny. - Słowo "mandala" odnosi się także do pałacu, w którym rezyduje Budda. Różne elementy pałacu symbolizują 37 właściwości ścieżki Bodhisattwy. Ten trójwymiarowy pałac przedstawiany bywa na płaskim diagramie. Taka płaska mandala, namalowana na płótnie lub usypana z kolorowego piasku, stanowi centralną część specjalnego ołtarza (także zwanego mandalą) podczas wielodniowych rytuałów wadżrajany. - Nasz wszechświat według starożytnej kosmologii indyjskiej, a także według nauk, przedstawionych przez Buddę w tekstach abhidharmy, składa się z centralnej góry Meru, na której żyją bogowie, oraz symetrycznie usytuowanych wokół niej czterech kontynentów. Symboliczne przedstawienie takiego wszechświata, nazywane "mandalą wszechświata", stanowi często ofiarę składaną Buddom podczas praktyk wadżrajany. Również metalowy krążek, na którym zwyczajowo usypuje się kupki ryżu symbolizujące Meru i kontynenty, także zwiemy mandalą. - My sami w centrum i postrzegany przez nas świat wokół tworzymy także mandalę. Jednak jest ona nieczysta, gdyż nasze postrzeganie zaburzone jest emocjonalnymi splamieniami: pragnieniem, niechęcią, zazdrością, dumą, głupotą, a także wszelkimi oczekiwaniami i obawami. W tradycyjnych tekstach buddyjskich rzadko można znaleźć takie odniesienia, ale na Zachodzie coraz częściej spotyka się z określeniem "twoja mandala", co ma określać strefę osobistych wpływów. Niektórzy psychoterapeuci i artyści nazywają tak każdą symetryczną konstrukcję graficzną. |
 Mandala Kalaczakry |
|
| mantrajana (sanskr.) dosł.: "pojazd mantr" - synonim wadżrajany. | ||
| mudra (sanskr.), tyb. ciak gja czytane zwykle jako ciak dzia {phyag rgya} słowo to ma dwa znaczenia: 1) pieczęć stawiana na dokumentach, 2) gest, układ dłoni coś wyrażający - na przykład gest dawania. W obydwu znaczeniach termin ten jest szeroko stosowany w tradycji buddyjskiej, a szczególnie w wadżrajanie, w której stosuje się wiele symboli. Najczęściej spotkać można następujące zastosowania słowa mudra: - Gest ukazujący jakieś właściwości oświeconego umysłu. Buddowie, Bodhisattwowie i różni mistrzowie przedstawiani w ikonografii rozpoznawalni są po pozycji ciała oraz po mudrach, w jakich ułożone są ich ręce. - Gesty wykonywane podczas praktykowania sadhany. Szczególnie liczne są mudry związane ze składaniem rozmaitych ofiar. - Partnerka. W tekstach tantr słowo mudra często używane jest dla określenia partnerki męskiego Buddy. Partnerka często nazywana jest także: Mądrość tyb. rigma {rig ma} lub Zrozumienie tyb. szierabma {shes rab ma}. - Symbol. Odnosi się to do niektórych ozdób, noszonych przez określone bóstwa medytacyjne lub osoby praktykujące. Na przykład "pięć mudr" to pięć ozdób z kości, noszonych przez niektóre żeńskie bóstwa. - Wielki Symbol, Mahamudra {phyag rgya chen po}. Jest to zarówno nazwa systemu nauk prowadzących wprost do urzeczywistnienia ostatecznej natury umysłu, jak i określenie tego najwyższego urzeczywistnienia. - Pieczęć. Istnieje określona kategoria nauk, zwana Czterema Pieczęciami, tyb.: cie kji ciak dzia szi {chos kyi phyag rgya bzhi}. |
 |
|
| mynlam tyb. {smon lam}, (sanskr. pranidana) 1. dosłownie: "ścieżka życzeń" - myn to "pragnienie, dążenie, aspiracja", a lam oznacza ścieżkę. Nieco podobne znaczenie ma soldeb {gsol 'debs}, które najczęściej (ale nie zawsze!) jest modlitwą czy prośbą adresowaną do konkretnego obiektu, takiego jak Budda, Jidam czy Lama. Mynlam, czyli "ścieżka życzeń", oznacza wzbudzanie w sobie postawy pełnej szlachetnych pragnień. Modlimy się na przykład o to, aby wszystkie istoty osiągnęły szczęście zarówno doczesne, jak i ostateczne, aby były wolne od wszelkich cierpień itd. Czasem chodzi o spełnienie bardziej specyficznego celu, jak na przykład w Dełacien mynlam, czyli "Modlitwie o odrodzenie w Czystej Krainie Dełacien". Istnieje cała kategoria klasycznych tekstów zwanych modlitwami mynlam, ułożonych przez samego Buddę lub przez wielkich mistrzów przeszłości. W buddyzmie tybetańskim najbardziej znaną spośród nich jest modlitwa Zangcie mynlam, ("Modlitwa o dobre postępowanie"). Pochodzi ona bezpośrednio od Buddy Siakjamuniego i została z sanskrytu przełożona na język tybetański. Uważa się ją za "króla wszystkich modlitw". 2. potocznie Mynlamem nazywa się też wielkie ceremonie, polegające na zbiorowej recytacji modlitw o pomyślność. Na przykład w tradycji Karma Kagju od czasów siódmego Karmapy, Ciedraka Gjamtso istnieje zwyczaj kilkudniowej wspólnej recytacji wielu najcenniejszych modlitw. Centralnym punktem rytuału jest wielokrotne powtarzanie Zangcie mynlam. Tradycja ta nadal jest podtrzymywana. W Katmandu co roku mnisi z kilkunastu klasztorów Karma Kamtzang zbierają się na wspólnych modlitwach, za każdym razem w innym klasztorze. Podobne praktyki spotykamy też we wszystkich innych szkołach buddyzmu tybetańskiego. W latach osiemdziesiątych Kalu Rinpocze zapoczątkował zwyczaj recytowania mynlam przez mnichów w Bodh Gai, pod drzewem bodhi. Działalność tę kontynuował potem Bokar Rinpocze. Obecnie Jego Świątobliwość XVII Karmapa przykłada niezwykle wielką wagę do tej zupełnie nowej tradycji corocznych modlitw w Bodh Gai. Bierze w nich udział kilka tysięcy mnichów z klasztorów Karma Kagju, a także wielu świeckich ludzi z Azji i Zachodu. Uczestniczą także lamowie z innych szkół Kagju. To przedsięwzięcie znane się stało jako Kagju Mynlam Cienmo - Wielkie Mynlam Kagju. |
||
| Nirmanakaja, tyb. tul ku {sphrul sku} - patrz: trzy Kaje | ||
| osiem pomyślnych substancji, tyb.: taszi dze gje {bkra shis rdzas brgyad} Osiem substancji, związanych z ważnymi wydarzeniami z życia Buddy Siakjamuniego. Uważa się, że ofiarowanie ich jest szczególnie pomyślne, gdyż stwarza dobrze wróżebne uwarunkowania na przyszłość (tzw. dobry "tendrel" {rten 'brel}) - przybliża chwilę, kiedy my sami zostaniemy historycznym Buddą i otrzymamy podobne dary. Osiem pomyślnych substancji to: 1) "ziarno gorczycy" {yungs kar} - ósmego z piętnastu dni ukazywania cudów Budda "nawrócił" sześciu przywódców bramińskich religii wraz z ich uczniami, a Bodhisattwa Wadżrapani ofiarował mu białe ziarno gorczycy; 2) "trawa durła (sanskr. kusia)" {rtsva dur ba} - sprzedawca Taszi podarował ją Buddzie w drodze do Bodh Gai. Budda zasiadł na wiązce tej trawy pod drzewem Bodhi, gdzie osiągnął pełne przebudzenie; 3) "cynober" {li khri} - gdy Budda był bliski pełnego Przebudzenia, ukazał mu się Mara, który szydził i wyrażał wątpliwości co do jego Oświecenia. Budda wezwał na świadka Boginię Ziemi, która ofiarowała mu cynober, jaskrawoczerwony proszek, świadcząc o jego Przebudzeniu; 4) "giłang" {ghi wang} - medyczna substancja, najprawdopodobniej z woreczka żółciowego słonia. Zazdroszczący Buddzie Devadatta próbował go zabić przy pomocy słonia. Budda uspokoił zwierzę, które pokłoniło się przed nim i ofiarowało mu swe ciało; 5) "jogurt" {zho} - po sześciu latach praktykowania ascezy, aby ukazać, że nie tędy wiedzie ścieżka do pełnego Przebudzenia, Budda przyjął od pewnej kobiety jogurt i po zjedzeniu go zaczął lśnić oślepiającym blaskiem; 6) "lustro" {me long} - po zjedzeniu jogurtu Buddę otoczył blask, a bogini formy ofiarowała mu zwierciadło, żeby zobaczył swój majestat i chwałę. 7) "owoc bilła" {shing tog bil ba} - kiedy Budda opuścił ojcowski pałac, zaczął medytować pod drzewem, którego bogini ofiarowała mu ów owoc na znak osiągnięcia przezeń doskonałego stanu spokojnego spoczywania (sanskr. siamatha); 8) "pomyślna koncha" {dung g.yas 'khyil} - po osiągnięciu pełnego Przebudzenia Budda przez czterdzieści dziewięć dni pozostawał w samadhi. Potem pojawił się bóg Indra, który ofiarował mu skręconą w prawo muszlę i poprosił o nauczanie. Osiem pomyślnych substancji ofiarowuje się zwykle wraz z siedmioma królewskimi atrybutami i ośmioma pomyślnymi symbolami. |
||
| Osiem pomyślnych symboli, tyb. taszi tak gje {bkra shis rtags brgyad} Osiem symboli, reprezentujących różne części doskonałego ciała Buddy. Uważa się, że ofiarowanie ich jest szczególnie pomyślne, gdyż stwarza dobrze wróżebne uwarunkowania na przyszłość (tzw. dobry "tendrel" {rten 'brel}) - przybliża chwilę, kiedy my sami osiągniemy doskonałe ciało Buddy, obdarzone takimi samymi cechami. Osiem pomyślnych symboli to: 1) "baldachim" {gdugs mchog} okrągły niczym głowa Buddy; 2) "złote ryby" {gser nya} symbolizujące kształt oczu Buddy; 3) "lotos" {padma}, giętki, doskonały, smukły niczym język i wymowa Buddy; 4) "waza" {bum pa}, która wyobraża gardło Buddy, źródło prawdziwej, usuwającej cierpienia samsary i przynoszącej szczęście Dharmy; 5) "niekończący się węzeł" {dpal be'u}, symbol wszechwiedzącego, niczym nie ograniczonego serca-umysłu Buddy; 6) "chorągiew zwycięstwa" {rgyal mtshan}, wyobrażająca piękno i doskonałe proporcje ciała Buddy; 7) "biała koncha" {dung dkar}, słynąca z donośnego dźwięku - symbol mowy Buddy, która jest zawsze odpowiednio głośna i melodyjna; 8) "koło" {'khor lo} - znak zdobiący podeszwy stóp Buddy, symbol obracania Kołem Dharmy, które niesie Wyzwolenie wszystkim czującym istotom. Osiem pomyślnych symboli ofiarowuje się zwykle wraz z ośmioma pomyślnymi substancjami i siedmioma królewskimi atrybutami. |
 |
|
| następna strona >> | ||
 |
|
| Modlitwy | |
| Polecane książki | |
| Broszurki | |